Сонечная Каліфорнія
трохі інфармацыі аб Каліфорніі. нядаўна прачытаў што калі бы Каліфорнія была асобнай дзяржавай то па ёй бы ўвайшла ў дзесятку самых развітых краін, настолькі магутная эканоміка.насельніцтва каля 35 мільёнаў з іх каля 40 % лацінаамерыканцы, каля 10 % выхадцы з Азіі, каля 40% белыя і астатняе чорныя і індзейцы.у сувязі з такім разношерстным складам тут можна пазнаёміцца з любои нацыянальнасцю ўвачавідкі. па прагнозах да 2040 году большасць насельніцтва складуць лацінаамерыканцы.
у асноўным гэта мексіканцы легальныя і нелегальныя. хоць у Каліфорніі самая высокая мінімальная аплата працы, грамадзяне мексіканцы паспяхова зніжаюць гэтую планку і ствараюць сур'ёзную канкурэнцыю ўсім астатнім. я калі вырашу застацца менавіта ў Каліфорніі буду змушаны учиь іспанскі для падвышэння конкурентноспособности. трохі адцягнуўся. што можна сказаць пра Каліфорнію яшчэ? тут ёсць усё, хоць у Амерыцы гэтым
нікога не здзівіш. мне вельмі падабаецца переплетение культур і нацыянальнасцяў. людзі замешваюцца ў непрадказальныя варыянты, нядаўна бачыў па ТБ кітайца, ён спяваў якую то кітайскую народную, звычайны такі кітаец чорнага колеру, з кучаравымі чорнымі валасамі і вузенькімі вочкамі...такіх прыкладаў хапляе, хоць большасць вядома аддае перавагу так экстрэмальна далёка не захадзіць. іміграцыя са ўсяго святла прывяла да таму, што кухня стала шматнацыянальнай. а рэстараны, колькі тут рэстаранаў, розуму неспасціжна!!!
хранічны недахоп часу прывяла да таго што вельмі шматлікія аддаюць перавагу ёсць або замороженние гатовыя талеркі або сілкуюцца outdoor т. е. у гэтых самых рэстаранах або жа сетках хуткага сілкавання тыпу праславутага макдональдса або КФК( Кентукки Фрайед Чикен). я, нягледзячы на жудасны кансерватызм, паспрабаваў шмат новага. з'явіліся свае каханыя талеркі тыпу мексіканскага бурито з карнитас або патай-тайванская локшына не зразумееш з чым але вельмі смачная. спіс вялікай але прыводзіць яго не буду.:) цікавая рэч з нагоды чаявых, не ведаю як зараз з гэтым у Расіі, тут мінімум у рэстаране 15 %, мінімум значыць што на цябе будуць глядзець як на вырадка калі пакінеш менш.чаявыя таксама абкладаюцца падаткам, але тут ужо ад чалавека залежыць скажа ён усю праўду або частка грошай утоіць.надвор'е даволі моцна адрозніваецца ў розных частках щата т.к. ён моцна выцягнуты ўздоўж узбярэжжы, у Паўднёвай Каліфорніі дзе знаходзіцца Лос Анжэлес абсалютны мінімум складае каля -2 па цэльсіі, гэта здараецца раз у год і то не кожны год, вясна пачынаецца дзе то ў лютым, амаль круглы год што то квітнее, вельмі шмат сонечных дзён, так што выраз "Сонечная Каліфорнія" абсалютная праўда. улетку горача і суха звычайна з траўня па верасні дажджы адсутнічаюць, што заўсёды прысутнічае, так гэта + 30 і вышэй, сёлета самы фініш прыйшоўся на другую палову жніўня калі 4 дня запар было +42.за выключэннем гэтых чатырох месяцаў клімат тут вельмі прыемны, на ўзбярэжжа, добра круглы год, т.да градусаў на 10 прохладнэ і вільготнае паветра. тутака ж звычайная вільготнасць у сухі сезон каля 25%, большасць людзей ніколі з такім не сутыкаліся т.к. для гэтага трэба патрапіць у адкрыта выяўленую пустэльню.
Гісторыя КаліфорнііКаліфорнія была заселеная яшчэ палеонародами, але адкуль дашлі гэтыя людзі невядома. Вядома, што палова першых селішчаў знаходзілася на ўзбярэжжа, большасць з якіх былі засяроджаныя ў акрузе Сан Диего. Дамагчыся чаго-альбо ад мясцовых народаў не ўяўляецца магчымым, бо найстаражытныя з цяперашніх насельнікаў Каліфорніі - хоканские народы, сцвярджаюць, што яны не толькі ні адкуль не дашлі, але і што людзі як выгляд наогул адбываюцца з Каліфорніі (а не з якой не з Афрыкі).
Сказаць, што дзеялася ў Каліфорніі да прыходу іспанцаў вельмі складана, ну акрамя таго, аб чым ужо згадвалася ў артыкуле Народы Каліфорніі: «самымі старажытнымі насельнікамі Каліфорніі лічацца хоканские народы, якія ўжо аддзяліліся сябар ад сябра (магчыма 2,500 - 2,000 гадоў да н.э.), калі ў Каліфорнію дашлі пенутийские народы, разогнавшие хоканцев па кутах і якія пасяліліся ў Цэнтральнай даліне і ў падножкі гор. Пасля гэтага, каля 500 г. да н.э., у рэгіён з усходу дашлі юта-ацтэкі, якія довершили падзел хоканских народаў».
Наступнымі пасля юта-ацтэкаў у Каліфорніі з'явіліся іспанцы. У 1542 году нехта Хуан Родригез Кабрильо праплыў уздоўж паўднёвай часткі ўзбярэжжа. У 1579 яго подзвіг (праўда сплыўшы значна паўночней) паўтарыў Френсис Дрейк.
Пасля гэтых двух падзей аб Каліфорніі пазналі, але адмысловай цікавасці да яе заваёве ніхто не выявіў. Да 1769 года, калі іспанцы, спалоханыя магчымым уварваннем на аблюбаваныя імі зямлі іншых еўрапейцаў і «азіятаў» (рускія таксама ў гэтым удзельнічалі, але як гаварыцца: галоўнае не перамога, галоўнае - удзел), вырашылі ўмацаваць сваю ўладу ў Новай Іспаніі.
У сувязі з гэтым у 1769 году ў Каліфорніі з'явілася іспанская экспедыцыя, якая складаецца з салдат пад камандаваннем Гаспра дэ Портола і францысканскіх місіянераў пад камандаваннем Хуниперо Серра. Іх мэтай было абгрунтавацца ў Сан Диего, адкуль можна было бы адпраўляць далейшыя экспидиции. Іспанцы дабраліся да Сану Диего і падзяліліся - Портола пайшоў далей на поўнач у пошуках заліва Монтерей, а Серра застаўся ў Сан Диего засноўваць місію. Праз месяц пасля яе ўрачыстай падставы, яна была спаленая мясцовымі жыхарамі. І хоць місію перабудавалі пяць гадоў праз, але ні адзін індзеец так і не пажадаў жагнацца.
Аднак, чаго не змаглі зрабіць місіянеры зрабілі салдаты - і ўжо праз двух года індзейцам прыйшлося саступіць. Да 1823 году ў паўднёвай Каліфорніі была пабудаваная 21 місія. Іспанцы кантралявалі ўзбярэжжа Каліфорніі ад Сану-Диего да Сану-Францыска. Усё мясцовае насельніцтва, якое яны маглі знайсці, жагналі і зганялі ў селішчы місій, дзе дбайна промывали яму мазгі на прадмет страты сваёй традыцыйнай культуры і мовы. Індзейцаў прымушалі займацца сельскай гаспадаркай, чаго да гэтага ніхто з мясцовых народаў не рабіў, і іншымі чужымі рэчамі, расцэньваючы іх у першую чаргу як дармовую працоўную сілу - адзіны чыннік, па якой яны наогул не былі знішчаныя. Хоць пакідаць місіі забаранялася, шмат народу, ратуючыся ў тым ліку і ад эпідэмій, збегла ў недаступныя іспанцам раёны, і хутка ў місіях засталіся толькі дзеці і старыя.
Іспанцы пачалі выкарыстаць войскі, каб дастаўляць у місіі здаровых індзейскіх мужчын і жанчын. Аднак жыццё ў місіях хутка ператварала здаровых людзей у хворых. За час іспанскай місіянерскай дзейнасці численость мясцовага насельніцтва на падуладных ім тэрыторыях скарацілася на палову.
Справы індзейцаў пайшлі яшчэ горш, калі ў 1821 году Мексіка стала незалежнай, і да 1834-36 гадам мескиканское ўрад вырашыла скасаваць місіі. Скасаванне складалася ў разрабаванні ўсяго іх маёмасці і пакідала індзейцаў, якія жылі там, у катастрафічным становішчы. Страціўшы сувязь са сваёй культурай і вывучыўшыся выжываць у прыродных умовах, яны змушаныя былі пайсці працаваць за нікчэмную плату на мексіканскія ранчы і ў селішчы.
Мексіканцы таксама пачалі прасоўвацца ад узбярэжжа, дзе разгортваліся ўсе папярэднія падзеі, углыб Каліфорніі. Захоп новых земляў у Цэнтральнай даліне пад ранча прывёў да разбурэння экасістэмы рэгіёна, сутычкам з мясцовымі плямёнамі і бясконцай помсты абапал.
Мескиканцы не адрозніваліся вялікім чалавекалюбствам у дачыненні карэнных жыхароў Каліфорніі і страты, нанесены індзейцам у мексіканскі перыяд, быў вельмі цяжкім, а на гарызонце ўжо з'явіліся амерыканцы.
У 1847-48 году, пасля перамогі ў вайне з Мексікай, яны атрымалі ўсё яе паўднёва-заходнія тэрыторыі і Каліфорнію. Умовай саступкі з мексіканскага боку было патрабаванне падаць амерыканскае грамадзянства ўсім мексіканскім грамадзянам, якія пажадалі застацца на што адышлі тэрыторыях. Па дамовах Мексікі з Іспаніяй індзейцы Каліфорніі былі мексіканскімі грамадзянамі, але, натуральна, ніякага амерыканскага грамадзянства не атрымалі. Каліфорнія была абвешчаная штатам, вольным ад рабства, але індзейцаў працягвалі прымусова выкарыстаць на сельска-гаспадарчых працах і ў якасці прыслугі.
У 1848 году ў Каліфорніі на індзейскіх землях знайшлі золата, і апынулася, што індзейцы наогул не маюць ніякіх мае рацыю, у тым ліку і на зямлю, на якой жывуць. Іх прысутнасць проста ігнаравалася, іх зямлі засяляліся, а ўсё не жадаючыя з гэтым згаджацца знішчаліся. У Каліфорнію прыехалі сотні тысяч золаташукальнікаў, якія пасля канчатка залатой ліхаманкі хутка пераключыліся на фермерсто і лесанарыхтоўкі. Усё гэта прынесла новыя эпідэміі і экалагічную катастрофу. І хутка ў Каліфорніі ўжо не на каго было паляваць, шматлікія расліны, якія выкарыстоўваліся мясцовым насельніцтвам, зніклі. Белымі пасяленцамі была практычна знішчаная серада пасялення шматлікіх плямёнаў. Ім больш няма чаго было ёсць і няма дзе было жыць. У замен ім прапаноўвалася навучацца сельскай гаспадарцы з тым, каб потым стаць самым найнізкім класам белага грамадства.
Амерыканскіх пасяленцаў звычайна не ўладкоўвала прысутнасць індзейцаў у любым выглядзе на заваяваных імі тэрыторыях. І звычайна гэта вырашалася пры дапамозе дэпартацый цэлых народаў на захад, у Аклахому. Каліфарнійскія пасяленцы не адрозніваліся нейкімі асаблівымі поглядамі на карэннае насельніцтва і сапраўды гэтак жа не жадалі бачыць яго на «сваёй» зямлі. Праблема была ў тым, што каліфарнійскіх індзейцаў проста няма куды было дэпартаваць, але Каліфорнія не здавалася ў сваіх спробах вапны іх усімі даступнымі сродкамі.
У 1850 году Каліфорніяй быў прыняты Акт аб кіраванні і пратэкцыі над індзейцамі, які дазваляў арышт на тэрмін да чатырох месяцаў (на справе значна больш) любога дзеяздольнага індзейца, калі ён сноўдаецца без справы або вядзе непрыстойную выяву жыцця. Арышты маглі быць санкцыянаваныя любым (белым) жыхаром і сталі павальнымі, а ў паўночнай Каліфорніі распаўсюдзілася падпольны гандаль індзейскай працоўнай сілай.
У выніку ўсяго гэтага ўжо да 1870 году шматлікія каліфарнійскія плямёны былі абвешчаныя вымерлымі, а пакінутыя страцілі традиционый выява жыцця. Колькасць карэннага насельніцтва звалілася да свайго найнізкага парога.
У дачыненні да карэннага насельніцтва федэральны ўрад і мясцовыя ўрады штатаў часта мелі розныя пункта погляду. І сітуацыя ў Каліфорніі выклікала заклапочанасць у Вишингтоне, па загадзе якога ў 1851 году цэлых тры індзейскіх агента былі пасланыя складаць дамовы са ўсімі (!) плямёнамі Каліфорніі аб саступцы земляў у абмен на рэзервацыі і дзяржаўную дапамогу. Было складзена 18 дамоў з некалькімі дзесяткамі плямёнаў. Але ў 1852 году дамовы не прайшлі ратыфікацыю Сената з-за пазіцыі штата Каліфорнія. У выніку зямлю забралі, а рашэнне аб адмене захоўвалі ў таямніцы да 1905 года. У канцы канцоў з-за ўзрослай напругі паміж федэральным і мясцовым урадамі, Кангрэс пастанавіў утварыць 7 рэзервацый, ізаляваных ад белых, дзе індзейцаў будуць навучаць сельскай гаспадарцы.
У 1887 году быў выдадзены так званы Асноўны акт аб размеркаванні земляў. Ён быў накіраваны на скасаванне рэзервацый і перадачу зямлі ў дзель карыстанне. Кожнай індзейскай сям'і вылучалася па 160 акраў зямлі, астаткі (досыць вялізныя) былі распрададзеныя белым. Вылучаную зямлю індзейцам забаранялася прадаваць, але вельмі хутка замкне быў зняты і шматлікія змушаныя былі гэта зрабіць, каб хоць неяк забяспечыць сваё выжыванне. У Каліфорніі, у адрозненне ад іншых штатаў, у плямёнаў да гэтага моманту ўжо амаль не было землі, а шматлікія індзейцы паўднёвай Каліфорніі (былыя індзейцы місій) наогул не мелі землі. Пасля доўгай барацьбы, у 1891 індзейцы місій нарэшце атрымалі рэзервацыі (ранчерии - невялікія селішчы).
Адначасова Бюро па справах індзейцаў вырашыла акультурыць карэнных амерыканцаў канчаткова, і ў 1879 году была адчыненая першая Індзейская індустрыяльная школа ў Карлайле, за якой у 1890м рушылі ўслед школы-інтэрнаты, куды ў прымусовым парадку забіралі індзейскіх дзяцей, адвучаючы іх ад традыцыйнай культуры і мовы. Індзейскія рэлігіі таксама патрапілі пад забарону. Гэтая практыка была заканадаўча замацаваная ў дачыненні ўсіх індзейцаў ЗША і Канады і ўсё карэннае насельніцтва Паўночнай Амерыкі, высахлае паміж 1890 -1930 гадамі, падвергнулася каласальнаму прамыванню мазгоў.
У першай палове XX стагоддзі (1928-58) амерыканскі ўрад рабіла бесперапынныя спробы скасаваць рэзервацыі і ранчерии Каліфорніі, але так і не змагло. На дадзены момант на тэрыторыі Каліфорніі знаходзіцца каля сотні ранчерий і рэзервацый.
У 1928 году адмова ў ратыфікацыі дамоў з індзейцамі Каліфорніі быў расчынены і Кангрэс дазволіў плямёнам, якія падпісалі дамовы, запатрабаваць пакрыццё за страты земляў, якое ў 1944 году было ацэнена ў 17,053,941 даляр, 12,029,099 з якіх федэральны ўрад забрала сабе як выдаткі на абарону каліфарнійскіх індзейцаў. У канцы канцоў у 1950 году кожны індзеец з плямёнаў, якія падпісалі дамовы, атрымаў па 150 даляраў.
